EN 1149-5: Norm voor antistatische beschermende kleding

EN 1149-5:2018 is de belangrijkste Europese norm voor antistatische beschermende kleding. De volledige titel is Beschermende kleding – Elektrostatische eigenschappen – Deel 5: Materiaalprestaties en ontwerpeisenDeze norm schrijft voor dat Elektrostatisch dissipatief De prestaties van beschermende kleding ter voorkoming van vonkontladingen die brandbare gassen, dampen of stof in gevaarlijke omgevingen kunnen doen ontbranden. Het is een verplichte nalevingseis voor het betreden en werken in gevaarlijke omgevingen. ATEX (Explosieve Atmosfeer) zones.

Wat is de EN 1149-5-norm?

EN 1149-5 fungeert als het "kader" of de "overkoepelende norm" voor de certificering van antistatische beschermende kleding. De norm beschrijft niet de testmethoden zelf, maar stelt de criteria voor slagen/zakken vast. De kernfunctie van de norm is ervoor te zorgen dat beschermende kleding voldoende ‘elektrostatisch dissipatief vermogen’ heeft, waardoor ladingsaccumulatie wordt voorkomen die ‘statische vonken’ zou kunnen genereren die ontvlambare gassen of stof in de omgeving kunnen doen ontbranden. Simpel gezegd: om het CE-label ‘Antistatisch’ te mogen dragen, moet een kledingstuk voldoen aan de fysieke materiaallimieten die zijn voorgeschreven in EN 1149-5 (getest via EN 1149-1 of EN 1149-3) en voldoen aan specifieke specificaties voor het ontwerp van het kledingstuk.

Kernonderscheid: EN 1149-5 versus andere beschermingsnormen

EN 1149-5 staat zelden op zichzelf. Bij professionele inkoop is het cruciaal om de relatie ervan met vlamvertragende (FR), las- en ESD-normen te begrijpen:

Standaard	Beschermingsomvang	Belangrijkste verschillen en relaties
EN 1149-5	Antistatisch / Anti-explosie	Moet gecombineerd worden: Voorkomt alleen vonkontsteking; beschermt niet tegen hitte/brand. Meestal gecombineerd met EN ISO 11612.
EN ISO 11612	Industriële hitte en vlammen	Kan op zichzelf staan: Beschermt tegen plotseling vlamcontact en stralingswarmte.
EN ISO 11611	Lasbescherming	Kan op zichzelf staan: Beschermt tegen lasvonken en spatten van gesmolten metaal.
EN 61340	Elektronische productbescherming (ESD)	Completetely Different: Ontworpen om gevoelige elektronica (chips) tegen schade te beschermen, niet om de veiligheid van de drager te beschermen.

Toepasselijke industrieën en ATEX-zones

Beschermende kleding gecertificeerd volgens EN 1149-5 is essentiële PBM volgens de ATEX-richtlijn. Het is verplicht overal waar explosiegevaar bestaat.

1. Belangrijkste industrieën:

• Energie en petrochemie (kernscenario's):
  • Olieboringen, raffinaderijen, aardgasleidingen.
  • Chemische fabrieken en productie van fijne chemicaliën.
  • Opslag- en distributiestations voor brandstof.
• Hoog-risicoproductie:
  • Batterijproductie: Ruimten waar met ontvlambare elektrolyten wordt gewerkt.
  • Halfgeleider/elektronica: Schone kamers met ontvlambare organische oplosmiddelen voor reiniging of coating (hier ligt de nadruk op explosiepreventie en niet alleen op deeltjesbeheersing).
  • Industrieel schilderen: Autospuitcabines en ruimtes waar oplosmiddelen worden verwerkt.
• Stofexplosiezones: Meelfabrieken, suikerfabrieken, graansilo's, kolenmijnen, houtverwerking en metaalpoederverwerking.

2. Relevante ATEX-zones:

• Gasomgevingen (gassen/dampen): Zone 0, Zone 1, Zone 2.
• Stofomgevingen (stof): Zone 20, Zone 21, Zone 22.

Inzicht in de structuur van de EN 1149-serie

Om EN 1149 te begrijpen, moet u onderscheid maken tussen de 'Eisen' en de 'Testmethoden'. De serie bestaat uit de volgende onderdelen:

Standaard	Functie	Sollicitatie
EN 1149-5	Prestatie- en ontwerpvereisten (De “geslaagd/gezakt”-norm)	Alle antistatische kleding
EN 1149-1	Testmethode: oppervlakteweerstand (Test geleidbaarheid)	Homogene materialen, gecoate stoffen
EN 1149-3	Testmethode: ladingsverval (Test de afvoersnelheid)	Geweven stoffen, stoffen met geleidende garens
EN 1149-2	Testmethode: verticale weerstand (Meestal geen verplichte basis voor -5)	Hulpreferentie

Belangrijkste materiaalprestatievereisten

Om EN 1149-5-gecertificeerd te worden, moet de stof ten minste één van de volgende testmethoden doorstaan. De keuze van de methode hangt af van de fysica van het materiaal.

1. Oppervlakteweerstandsmethode (conform EN 1149-1)

Deze methode meet de moeilijkheidsgraad van een elektrische stroom die over het oppervlak stroomt. Het is geschikt voor materialen die afhankelijk zijn van oppervlaktegeleiding (bijvoorbeeld chemische beschermingspakken).

• Beginsel: Meet de weerstand tussen elektroden bij een bepaalde spanning.
• Criteria om te slagen: Oppervlakteweerstand moet zijn ≤ 2,5 × 10⁹ Ω (op minstens één oppervlak).

2. Ladingvervalmethode (conform EN 1149-3)

Dit is de meest voorkomende methode voor geweven werkkledingstoffen (katoen, polykatoen, modacryl, enz.)Deze stoffen maken doorgaans gebruik van geïmplanteerde koolstofvezeldraden om statische elektriciteit te elimineren, waarbij ze vooral vertrouwen op de Inductie effect.

• Beginsel: Meet hoe snel een geïnduceerde lading van het oppervlak van het materiaal verdwijnt.
• Criteria om te slagen: Moet aan een van de volgende voorwaarden voldoen:
  • Halfvervaltijd (t₅₀) < 4 seconden; OF
  • Afschermingsfactor (S) > 0.2.

3. Geleidende vezellay-out: de 10 mm-regel

EN 1149-5 stelt een kritische structurele eis aan stoffen die geleidende garens bevatten (zoals koolstofvezels):

Vereiste: De afstand tussen geleidende garens (hetzij in een streep- of rasterpatroon) moet niet groter zijn dan 10 mm in welke richting dan ook.

• Streep: Parallelle geleidende draden, afstand ≤ 10 mm. Lagere kosten, voldoet aan de basisvereisten.
• Rooster: Kruislings gearceerde geleidende draden, afstand ≤ 10 mm. Superieure prestaties, biedt multidirectionele statische dissipatie, de voorkeur in hoogwaardige aanbestedingen.

Verplichte ontwerpvereisten

Alleen een soepele stof is niet voldoende. Het ontwerp van het kledingstuk moet zorgen voor een continue aarding en voorkomen dat de kleding zelf een ontstekingsbron wordt.

• Volledige dekking: De antistatische buitenlaag moet alle niet-antistatische onderlagentelbedekken. Onderkleding mag niet zichtbaar zijn tijdens beweging (bijv. vooroverbuigen, armen heffen).
• Behandelde accessoires: Alle geleidende accessoires (metalen ritsen, knopen, drukknopen) moeten volledig bedekt zijn met flappen of stof. Metalen onderdelen mogen nooit direct worden blootgesteld om vonkvorming te voorkomen.
• Aardingscontinuïteit: Het kledingstuk moet nauw contact maken met de huid van de drager om de lading naar het lichaam te geleiden. De lading wordt vervolgens geaard via geleidende schoenen en vloeren.
• Structureel ontwerp: Naden, manchetten en zomen moeten zo ontworpen zijn dat er geen statische elektriciteit kan worden opgebouwd.
• Geen externe bijlagen: In explosieve omgevingen is het ten strengste verboden om niet-brandvertragende/niet-antistatische materialen (zoals plastic identificatiebadges of gereedschap) aan de buitenkant van het kledingstuk te bevestigen of op te hangen.

Veelgestelde vragen (FAQ)